Donorregistratie

Stel je voor: je nabestaanden staan voor een van de moeilijkste momenten in hun leven. Ze moeten afscheid nemen, en dan komt ook nog de vraag over orgaandonatie op tafel. Weten zij wat jouw wens is? Donorregistratie is een onderwerp dat veel mensen voor zich uit schuiven. Begrijpelijk, want nadenken over je eigen overlijden is nu eenmaal niet het leukste gespreksonderwerp. Toch is het een van de meest waardevolle keuzes die je kunt maken. Niet alleen voor mensen op de wachtlijst, maar ook voor je eigen naasten. In deze gids lees je precies hoe het Donorregister werkt, welke keuzes je hebt en wat je vandaag nog kunt doen.

Wat is het Donorregister precies?

Het Donorregister is een landelijke database waarin staat of je na je overlijden organen en weefsels wilt doneren aan patiënten die daar dringend op wachten. Denk aan organen zoals het hart, de nieren, longen, lever, alvleesklier en darmen. Maar ook aan weefsels: bloedvaten, botweefsel, hartkleppen, kraakbeen, pezen, huid, oogweefsel en zenuwweefsel. Het gaat dus om veel meer dan alleen de bekende organen.

Het register valt onder de Wet op de orgaandonatie, die in 2020 ingrijpend is gewijzigd. Sinds die wetswijziging staat iedereen in Nederland automatisch in het Donorregister zodra diegene 18 jaar wordt en staat ingeschreven bij een Nederlandse gemeente. Kort na je 18e verjaardag ontvang je een brief van de overheid met het verzoek om je keuze vast te leggen. Vul je niets in? Dan kom je uiteindelijk in het register te staan met de vermelding 'geen bezwaar tegen orgaandonatie'. In de praktijk betekent dit dat je organen en weefsels na je overlijden naar een patiënt kunnen gaan.

Dat is iets om je bewust van te zijn: niets doen is ook een keuze. En die keuze heeft gevolgen.

Welke keuzes heb je?

In het Donorregister kun je kiezen uit vier opties. Elke optie heeft andere gevolgen voor wat er na je overlijden gebeurt.

Ja, ik wil donor worden. Je geeft aan dat je organen en weefsels beschikbaar zijn na je overlijden. Bij deze optie kun je ook specifieker zijn: je kunt precies aangeven welke organen en weefsels je wel wilt doneren en welke niet. Misschien wil je bijvoorbeeld wel je nieren doneren, maar niet je oogweefsel. Die nuance kun je vastleggen.

Nee, ik wil geen donor worden. Je geeft aan dat je geen organen of weefsels wilt afstaan na je overlijden. Deze keuze is duidelijk en definitief. Je nabestaanden kunnen dit niet meer wijzigen.

Mijn partner of familie beslist na mijn overlijden. Je laat de keuze bewust over aan je naasten. Als je partner bereikbaar en aanwezig is in het ziekenhuis, bespreekt de arts de keuze met je partner. Is er geen partner, dan beslist je familie. Zijn je naasten het onderling oneens? Dan gaat de donatie niet door.

Een specifiek persoon beslist na mijn overlijden. Je wijst iemand aan die na je overlijden de beslissing neemt. Dit kan een vriend, familielid of iemand anders zijn die je vertrouwt.

Daarnaast kun je apart aangeven of je organen en weefsels eventueel gebruikt mogen worden voor wetenschappelijk onderzoek, als transplantatie om wat voor reden dan ook niet mogelijk blijkt.

Wat betekent 'geen bezwaar' eigenlijk?

Dit is misschien wel het meest verwarrende onderdeel van de huidige donorwet, en het punt waar veel onduidelijkheid over bestaat. Als je geen actieve keuze invult in het Donorregister, word je automatisch geregistreerd met 'geen bezwaar tegen orgaandonatie'. In de praktijk komt dit neer op hetzelfde als 'ja', met één belangrijk verschil: je hebt die keuze niet zelf gemaakt.

Uit een evaluatie van de donorwet blijkt dat meer dan drie miljoen Nederlanders op dit moment met 'geen bezwaar' in het register staan. Ongeveer de helft van hen heeft hier bewust voor gekozen. Maar de andere helft heeft simpelweg nooit een keuze gemaakt, twijfelt nog, of wil de keuze eigenlijk overlaten aan naasten.

Voor nabestaanden kan dit een lastige situatie opleveren. Zij zien in het register dat er 'geen bezwaar' staat, maar weten niet of dat een bewuste keuze was. De arts bespreekt dit altijd met de familie. Als naasten kunnen aantonen dat de overledene vermoedelijk niet wilde doneren, kan de donatie alsnog niet doorgaan. Maar dat legt een enorme last op de schouders van mensen die al in een kwetsbare situatie zitten.

Juist daarom is het zo belangrijk om zelf een actieve keuze te maken, welke keuze dat ook is.

Hoe leg je je keuze vast (of wijzig je die)?

Je keuze registreren of veranderen is gelukkig heel eenvoudig en kost maar een paar minuten.

Online via donorregister.nl. Dit is de snelste manier. Je logt in met DigiD en kunt direct je keuze invullen of wijzigen. Binnen een paar klikken is het geregeld.

Via een papieren formulier. Niet zo digitaal aangelegd? Geen probleem. Je kunt een donorregistratieformulier ophalen bij je gemeente of bij een bibliotheek in de buurt. Je kunt het formulier ook telefonisch aanvragen bij het Donorregister.

Belangrijk: je kunt je keuze altijd wijzigen. Veranderen je inzichten of omstandigheden? Dan pas je je registratie gewoon aan. De meest recente keuze is altijd de geldende keuze. Er is geen limiet aan hoe vaak je je registratie kunt aanpassen.

Goed om te weten is ook dat jongeren vanaf 12 jaar al vrijwillig een keuze mogen invullen. Kinderen tussen 12 en 16 jaar kunnen kiezen, maar ouders mogen een 'ja' nog tegenhouden. Vanaf 16 jaar beslis je helemaal zelf.

Donorregistratie en je uitvaart: hoe zit dat?

Dit is een punt dat lang niet iedereen beseft: orgaandonatie is alleen mogelijk als je in een ziekenhuis overlijdt. Overlijdt iemand thuis, op straat, of ergens anders buiten het ziekenhuis, dan is orgaandonatie niet aan de orde. De organen moeten namelijk doorbloed blijven tot aan de transplantatie, en dat kan alleen in een ziekenhuisomgeving.

Pas wanneer een arts vaststelt dat een patiënt niet meer beter kan worden en binnen enkele uren zal overlijden, mag de arts de keuze in het Donorregister raadplegen. Artsen doen er altijd eerst alles aan om iemands leven te redden. Je registratie in het Donorregister heeft daar geen enkele invloed op.

Na een orgaandonatie komt het lichaam gewoon terug bij de nabestaanden. De artsen zorgen ervoor dat het lichaam er verzorgd uitziet. Nabestaanden kunnen op de gebruikelijke manier afscheid nemen en de uitvaart regelen zoals zij dat willen. Orgaandonatie staat een waardige uitvaart dus niet in de weg.

De operatie waarbij organen worden uitgenomen duurt gemiddeld ongeveer zes uur. Bij weefseldonatie kan dit langer duren. Na zes tot acht weken neemt de orgaandonatiecoördinator contact op met de nabestaanden (als zij dat willen) en vertelt welke organen succesvol getransplanteerd zijn. Dit gebeurt altijd anoniem.

Praktische tips om vandaag nog actie te ondernemen

Weten is één ding, maar het verschil maak je pas als je ook daadwerkelijk in actie komt. Hier zijn een paar concrete stappen die je direct kunt zetten.

Check je huidige registratie. Ga naar donorregister.nl en log in met je DigiD. Bekijk hoe je op dit moment geregistreerd staat. Misschien sta je er al met 'geen bezwaar' zonder dat je het wist.

Maak een bewuste keuze. Het maakt niet uit welke keuze je maakt, zolang het maar jouw keuze is. 'Nee' is net zo geldig als 'ja'. Waar het om gaat is dat je er bewust over hebt nagedacht.

Praat erover met je naasten. Dit is misschien wel de belangrijkste tip. Zelfs als je keuze duidelijk in het register staat, is het ontzettend waardevol als je partner, ouders, kinderen of goede vrienden weten hoe je erover denkt. Dat maakt een moeilijk moment net iets draaglijker voor hen.

Neem het mee in je uitvaartwensen. Als je toch bezig bent met het vastleggen van je wensen rondom je uitvaart, neem dan ook je keuze over orgaandonatie mee. Zo heeft alles een plek en weten je naasten precies waar ze aan toe zijn.

Informeer je ook als je twijfelt. Op orgaandonatie.nl en op de website van de Nederlandse Transplantatie Stichting vind je uitgebreide informatie, veelgestelde vragen en persoonlijke verhalen die je kunnen helpen bij het maken van een keuze.

Wees niet bang door gezondheidsklachten. Veel mensen denken dat ze niet in aanmerking komen als donor omdat ze een ziekte hebben of medicijnen gebruiken. Dat klopt niet. Of iemand geschikt is als donor kan pas bij overlijden worden beoordeeld door artsen. Je kunt dus altijd een keuze invullen, ongeacht je gezondheidssituatie.

Conclusie

Donorregistratie is geen administratieve formaliteit. Het is een persoonlijke keuze die grote impact kan hebben op de levens van anderen, en op het gemoed van je eigen naasten. Of je nu volmondig 'ja' zegt, bewust 'nee' kiest, of de beslissing overlaat aan iemand die je vertrouwt: het allerbelangrijkste is dat je die keuze bewust maakt en bespreekt.

Neem vandaag nog even de tijd om je registratie te checken op donorregister.nl. Het kost je hooguit vijf minuten, maar het kan je naasten een hoop onduidelijkheid besparen op een moment dat al zwaar genoeg is.

En wil je meteen al je wensen rondom je uitvaart op een rijtje zetten? Vergelijk hier een uitvaartverzekering en zorg ervoor dat je naasten straks nergens voor verrassingen komen te staan.