Een uitvaart plannen

Niemand staat 's ochtends op met het idee: vandaag ga ik een uitvaart plannen. Toch komt het moment waarop je ermee te maken krijgt. Soms onverwacht, soms na een lange periode van ziekte. In beide gevallen is het fijn om te weten waar je aan toe bent en welke keuzes er gemaakt moeten worden.

Een uitvaart regelen voelt al snel overweldigend. Er komen meer beslissingen bij kijken dan je vooraf denkt, en dat terwijl je hoofd er eigenlijk helemaal niet naar staat. Deze gids loopt stap voor stap door het hele proces heen, zodat je weet wat er op je afkomt en hoe je het aanpakt.

Wat er in de eerste uren moet gebeuren

Zodra iemand is overleden, komen er meteen een paar dingen op je af. Het belangrijkste is dat een arts het overlijden vaststelt en een verklaring van overlijden afgeeft. Bij een verwacht overlijden thuis doet de huisarts dit meestal. Bij een onverwacht overlijden wordt de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld.

Daarna bel je een uitvaartondernemer. Dit mag een bedrijf naar keuze zijn, ook als de overledene een uitvaartverzekering had. Veel mensen weten niet dat je bij de meeste verzekeringen niet verplicht bent om een specifieke uitvaartondernemer in te schakelen. Check dit dus altijd even in de polisvoorwaarden.

De uitvaartondernemer neemt vanaf dat moment veel praktische zaken over: het verzorgen en opbaren van de overledene, het regelen van de benodigde documenten en het contact met de gemeente voor de aangifte van overlijden.

Praktische tips voor de eerste uren:

• Zoek direct het identiteitsbewijs van de overledene op, dat is nodig voor de aangifte.
• Kijk of er een wilsbeschikking of uitvaartpolis in huis is. Bekende plekken: een ordner met belangrijke papieren, een kluis of bij de notaris.
• Maak een lijstje van mensen die je als eerste wilt informeren. Verdeel het bellen met andere familieleden zodat je niet alles zelf hoeft te doen.
• Neem nog geen spullen van de overledene mee uit een woning. Dat kan later, en het voorkomt onderlinge discussies.

Begraven of cremeren: de keuze maken

Een van de eerste grote beslissingen is of de overledene begraven of gecremeerd wordt. Soms heeft de overledene dit zelf vastgelegd in een wilsbeschikking of testament. Is dat niet het geval, dan is het aan de nabestaanden om hier samen uit te komen.

Bij een begrafenis kies je een begraafplaats en een graftype. Denk aan een enkel graf, een dubbelgraf of een familiegraf. De kosten lopen per gemeente en begraafplaats behoorlijk uiteen. Een eigen graf koop je overigens niet: je koopt het recht om het graf voor een bepaalde periode te gebruiken, meestal twintig tot dertig jaar. Daarna kan het verlengd worden.

Bij een crematie vindt de plechtigheid plaats in een crematorium, waarna de as wordt bijgezet, uitgestrooid of meegegeven aan de nabestaanden. Sinds 1998 mag as in Nederland op veel plekken verspreid worden, mits het geen overlast veroorzaakt.

Praktische tips bij deze keuze:

• Vraag altijd een prijsopgave aan bij meerdere begraafplaatsen of crematoria. De verschillen kunnen oplopen tot honderden euro's.
• Houd rekening met de locatie. Een begraafplaats dicht bij huis maakt het bezoeken makkelijker op de lange termijn.
• Bespreek wensen tijdig met je eigen naasten. Het scheelt nabestaanden enorm veel twijfel als ze weten wat jij zou willen.

De uitvaartdienst: van vorm tot muziek

De uitvaartdienst is het moment waarop je samen stilstaat bij het leven van de overledene. Hier heb je veel vrijheid in hoe je dit invult, en dat is soms juist het lastige. Er zijn geen regels die zeggen hoe een uitvaart eruit moet zien.

De locatie is het eerste om te bepalen. Dat kan een aula van het crematorium of de begraafplaats zijn, maar ook een kerk, een dorpshuis, een horecagelegenheid of zelfs de eigen tuin. De keuze hangt af van het aantal verwachte gasten, de sfeer die je wilt creëren en het beschikbare budget.

Dan de invulling zelf. Wie spreken er? Is er muziek, en zo ja: live of opgenomen? Komen er beeldschermen met foto's? Wordt er een ritueel uitgevoerd, religieus of niet? Sommige families kiezen voor een traditionele dienst met toespraken, anderen voor een informeel samenzijn met verhalen en anekdotes. Er is geen goed of fout.

Praktische tips voor de uitvaartdienst:

• Beperk het aantal sprekers tot drie of vier. Een kortere, krachtige dienst maakt vaak meer indruk dan een lange ceremonie.
• Kies muziek die past bij de overledene, niet per se bij de gelegenheid. Een favoriet nummer mag best vrolijk zijn.
• Stel een tijdlijn op en bespreek die met de uitvaartondernemer. Die bewaakt de planning op de dag zelf.
• Denk ook aan de praktische kant: is er voldoende parkeergelegenheid, zijn er toiletten, is de ruimte toegankelijk voor minder valide gasten?

Kosten en financiering: waar je op moet letten

Een uitvaart is niet goedkoop. De gemiddelde kosten liggen in Nederland tussen de 7.000 en 10.000 euro, maar het kan zowel een stuk lager als flink hoger uitvallen. Het hangt volledig af van de keuzes die je maakt.

De grootste kostenposten zijn doorgaans het graf of de crematie, de uitvaartondernemer, de kist of het omhulsel, de rouwauto, de drukkosten voor kaarten en de catering na afloop. Bij een begrafenis komen daar grafrechten en eventueel een grafsteen bij.

Als de overledene een uitvaartverzekering had, dekt die een deel of soms het geheel van de kosten. Er bestaan twee soorten: een naturaverzekering (waarbij de verzekeraar de uitvaart regelt en betaalt) en een kapitaalverzekering (waarbij een vast bedrag wordt uitgekeerd). Bij een naturaverzekering is het belangrijk om te weten dat je ook daar keuzes kunt maken en niet alles hoeft te accepteren wat de verzekeraar voorstelt.

Heeft de overledene geen verzekering? Dan komen de kosten voor rekening van de nabestaanden. In sommige gevallen kan de gemeente bijspringen via de bijzondere bijstand.

Praktische tips rond de kosten:

• Vraag de uitvaartondernemer altijd om een gespecificeerde offerte. Zo zie je precies waar het geld naartoe gaat en waar je eventueel op kunt besparen.
• Vergelijk offertes van minimaal twee uitvaartondernemers. Dat is niet oneerbiedig, dat is verstandig.
• Kijk of de overledene lid was van een uitvaartvereniging. Die bieden soms diensten aan tegen een lagere prijs dan commerciële ondernemers.
• Bewaar alle bonnetjes en facturen. De uitvaartkosten mogen namelijk in mindering worden gebracht op de erfenis.

Praktische zaken na de uitvaart

Na de uitvaart is het nog niet klaar. Er komt een hele reeks administratieve en praktische zaken op je af. Het helpt om hier een lijstje van te maken en het stap voor stap af te werken, zodat je niet alles tegelijk hoeft te regelen.

Allereerst de aangifte van overlijden bij de gemeente, als dat nog niet is gebeurd. De uitvaartondernemer doet dit vaak, maar check het voor de zekerheid. Daarnaast moeten allerlei instanties worden geïnformeerd: de bank, verzekeringsmaatschappijen, de belastingdienst, het pensioenfonds, de zorgverzekeraar, de huisbaas of hypotheekverstrekker en eventuele abonnementen.

Dan is er de nalatenschap. Als er een testament is, wordt dat geopend door de notaris. Als er geen testament is, geldt het wettelijk erfrecht. In beide gevallen is het verstandig om een notaris in te schakelen, zeker als de situatie niet eenvoudig is (denk aan stiefkinderen, schulden of een eigen bedrijf). Nabestaanden hebben drie maanden de tijd om een erfenis te aanvaarden, beneficiair te aanvaarden of te verwerpen.

Praktische tips voor de periode erna:

• Zeg niet meteen alle abonnementen op. Sommige contracten hebben opzegtermijnen of bieden een restitutie.
• Vraag bij de bank om een saldoverklaring per overlijdensdatum. Die heb je nodig voor de belastingaangifte.
• Maak een overzicht van alle lopende verzekeringen, abonnementen en lidmaatschappen. Werk dit af in batches in plaats van alles in één keer.
• Neem de tijd voordat je grote beslissingen maakt over de woning of bezittingen van de overledene. Veel mensen hebben er later spijt van dat ze te snel hebben opgeruimd.

Vooruit plannen: je eigen wensen vastleggen

Een van de beste dingen die je voor je naasten kunt doen, is je eigen uitvaartwensen vastleggen. Dat hoeft niet zwaar of dramatisch te zijn. Het is simpelweg een manier om je familie te ontlasten op een moment dat ze het al zwaar genoeg hebben.

Begin met de basiskeuzes: wil je begraven of gecremeerd worden? Heb je een voorkeur voor een locatie? Zijn er specifieke muzieknummers die je graag wilt laten horen? Wil je een uitgebreide dienst of juist iets kleinschaligs?

Leg dit vast in een wilsbeschikking. Dat is een document waarin je je wensen beschrijft. Het is niet juridisch bindend zoals een testament, maar nabestaanden volgen het in de praktijk vrijwel altijd op. Bewaar het op een plek waar je naasten het kunnen vinden, en vertel hen dat het er ligt.

Daarnaast is het slim om na te denken over een uitvaartverzekering, zeker als je naasten wilt beschermen tegen hoge kosten. Er zijn veel verschillende verzekeringen op de markt, en de premies en voorwaarden lopen sterk uiteen.

Praktische tips voor het vastleggen van je wensen:

• Gebruik een wilsbeschikking-template; die zijn gratis te vinden en te downloaden. Je hebt er geen notaris voor nodig.
• Bespreek je wensen met minimaal één vertrouwenspersoon en vertel waar het document ligt.
• Herzie je wilsbeschikking om de paar jaar. Wensen veranderen, en dat is prima.
• Bewaar een kopie digitaal en een kopie op papier.

Tot slot

Een uitvaart plannen is een van de moeilijkste dingen die je kunt doen, maar het hoeft niet chaotisch of ondoorzichtig te zijn. Door te weten welke stappen er zijn, welke keuzes je hebt en waar je op moet letten, houd je grip op het proces. En dat geeft rust, ook in een periode waarin alles behalve rustig voelt.

Het allerbelangrijkste: je hoeft het niet alleen te doen. Deel taken met familieleden, schakel een goede uitvaartondernemer in en durf vragen te stellen. Er zijn geen domme vragen als het om een uitvaart gaat.

Wil je alvast nadenken over de financiële kant? Vergelijk hier uitvaartverzekeringen en ontdek welke optie het beste bij jouw situatie past.