Testament opstellen

De meeste mensen denken liever niet na over wat er gebeurt als ze er niet meer zijn. Begrijpelijk. Maar juist door het wél te doen, voorkom je dat je nabestaanden straks voor verrassingen komen te staan. Een testament is daarvoor het belangrijkste middel. Het is een document waarin je vastlegt wie wat krijgt, wie wat mag regelen en hoe jij wilt dat het gaat na je overlijden.

Toch heeft nog lang niet iedereen een testament. Soms omdat mensen denken dat het niet nodig is, soms omdat het ingewikkeld lijkt. Hieronder staat wat een testament precies is, wanneer het zin heeft om er een op te stellen, wat erin kan staan en hoe het proces eruitziet. Geen wollig juridisch verhaal, maar een heldere uitleg waarmee je direct verder kunt.

Wat is een testament precies?

Een testament is een officieel document waarin je vastlegt wat er na je overlijden met je bezittingen, je geld en andere zaken moet gebeuren. Het wordt ook wel een uiterste wilsbeschikking genoemd. Dat klinkt formeel, maar het komt erop neer dat het jouw laatste wil is, vastgelegd op papier.

Zonder testament geldt het wettelijk erfrecht. Dan bepaalt de wet wie je erfgenamen zijn en hoeveel zij krijgen. In veel gevallen zijn dat je partner en je kinderen. Maar de wet houdt geen rekening met jouw persoonlijke wensen. Misschien wil je iets nalaten aan een goed doel, een vriend of een stiefkind. Of misschien wil je juist voorkomen dat iemand erft. Dat regel je in een testament.

Hoe je een uiterste wil kunt maken, staat in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Artikel 4:94 noemt twee vormen: Behoudens hetgeen in de artikelen 97-107 is bepaald, kan een uiterste wil alleen worden gemaakt bij een notariële akte of bij een aan een notaris in bewaring gegeven onderhandse akte. Die tweede vorm schrijf je dus zelf. Artikel 4:95 stelt daaraan wel eisen: je moet het stuk ondertekenen en persoonlijk aan een notaris overhandigen, en daarbij verklaren dat het je uiterste wil bevat.

Daarnaast bestaat het codicil. Artikel 4:97 BW noemt dat een onderhands, door de erflater geheel met de hand geschreven, gedagtekend en ondertekend stuk. Daarmee kun je zonder notaris legaten maken van kleren, lijfstoebehoren en bepaalde lijfsieraden, en van bepaalde tot de inboedel behorende zaken en bepaalde boeken. Voor geld, een huis of het aanwijzen van erfgenamen kan het niet worden gebruikt.

Een testament wordt ingeschreven in het Centraal Testamentenregister. Notaris.nl, de publiekssite van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, schrijft daarover: Alle testamenten worden ingeschreven in het Centraal Testamentenregister (CTR). Zo kunnen erfgenamen na uw overlijden zien of u een testament heeft gemaakt en bij welke notaris dit ligt. De inhoud van de akte is niet zichtbaar. Alleen notarissen kunnen dit register inzien.

Let op dat een testament alleen gaat over de situatie ná je overlijden. Wil je ook vastleggen wie er beslist als je zelf niet meer kunt beslissen, bijvoorbeeld na een ongeluk of bij dementie, dan heb je daarnaast een levenstestament nodig.

Praktische tip: schrijf voor jezelf alvast op wat je wilt regelen voordat je naar de notaris gaat. Zo'n lijstje hoeft niet perfect te zijn, maar het maakt het gesprek gerichter en korter.

Wanneer is een testament opstellen verstandig?

Niet iedereen heeft een testament nodig. Ben je getrouwd, heb je kinderen en verder geen bijzondere wensen, dan regelt de wet het in grote lijnen al. Maar er zijn genoeg situaties waarin een testament wel verschil maakt.

Samenwonende partners erven zonder testament niets van elkaar. Dat geldt ook als er een samenlevingscontract is: dat contract regelt geen erfrecht. Artikel 4:10 BW roept namelijk alleen de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot, de geregistreerd partner en bloedverwanten tot de nalatenschap. Wil je dat je partner het huis kan blijven bewonen of een deel van je spaargeld krijgt, dan moet dat in een testament staan.

Voor de erfbelasting ligt het anders. Daar telt een notarieel samenlevingscontract wel mee. Volgens artikel 1a van de Successiewet 1956 zijn twee ongehuwden partner als ze meerderjarig zijn, op hetzelfde adres staan ingeschreven, geen bloedverwant in de rechte lijn zijn en ingevolge een notarieel samenlevingscontract een wederzijdse zorgverplichting hebben. Die contracteis vervalt als je minstens vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres staat ingeschreven. Voor de erfbelasting geldt daarbij een periode van zes maanden voorafgaand aan het overlijden.

Ook in samengestelde gezinnen doet een testament veel. Stiefkinderen erven niet automatisch. Hetzelfde geldt als je iets wilt nalaten aan een vriend, een neef of een goed doel. Of als je juist wilt voorkomen dat een bepaald familielid erft. Daarnaast kun je in een testament een executeur benoemen: iemand die jouw nalatenschap afhandelt, zodat je nabestaanden dat niet zelf hoeven te doen.

Verder kan een testament fiscaal schelen. Door gebruik te maken van vrijstellingen en legaten kan de erfbelasting voor je nabestaanden lager uitvallen. Wat in jouw situatie kan, hangt af van je vermogen en je gezinssituatie; een notaris rekent dat met je door.

Let op: samenwonende partners erven zonder testament niets van elkaar. Dat geldt ook als er een samenlevingscontract is; dat contract regelt geen erfrecht (artikel 4:10 BW).

Wat kun je allemaal vastleggen in een testament?

Een testament is meer dan een lijstje van wie wat krijgt. Je kunt er allerlei zaken in regelen. Hieronder de meest voorkomende onderdelen.

Ten eerste kun je erfgenamen benoemen. Je bepaalt zelf wie er erft en hoeveel. Dat kunnen familieleden zijn, maar ook vrienden, kennissen of goede doelen. Je kunt ook iemand onterven. Kinderen die je onterft houden wel recht op hun legitieme portie. Artikel 4:64 lid 1 BW omschrijft dat als de helft van de waarde waarover de legitieme porties worden berekend, gedeeld door het aantal in artikel 10 lid 1 onder a genoemde, door de erflater achtergelaten personen. Dat zijn de echtgenoot en de kinderen samen. Het gaat om geld: artikel 4:80 lid 1 BW geeft de legitimaris een vordering in geld op de gezamenlijke erfgenamen, en dus geen recht op bepaalde spullen.

Daarnaast kun je specifieke bezittingen toewijzen via een legaat. Denk aan een sieraad dat naar je dochter gaat, een boekencollectie voor een vriend of een geldbedrag voor een goed doel. Met een legaat bepaal je precies waar iets terechtkomt.

Je kunt ook een executeur aanwijzen. Dat is iemand die na je overlijden je nalatenschap afhandelt: rekeningen betaalt, bezittingen verdeelt en zorgt dat alles volgens jouw wensen verloopt. Dat kan een familielid zijn, maar ook een professional zoals een notaris.

Tot slot zijn er zaken als een voogdijregeling voor minderjarige kinderen, een bewindvoerder die het erfdeel van jonge erfgenamen beheert, of een uitsluitingsclausule die voorkomt dat een erfenis bij een scheiding in de verdeling valt. Hoe die onderdelen samen je erfenis vormen, staat in onze gids over het regelen van je nalatenschap.

Praktische tip: denk ook aan digitale bezittingen. Crypto, online accounts en digitale foto's vallen buiten het codicil van artikel 4:97 BW. Op eindstation.nl staat een overzicht van wat er bij een digitale nalatenschap komt kijken.

Wat kost een testament en hoe werkt het proces?

Er bestaat geen vast tarief. De Consumentenbond zegt het zo: De prijs voor een testament is erg verschillend. Hier zijn geen richtlijnen voor. Notaris.nl schrijft: Ieder notariskantoor heeft zijn eigen prijs en service.

Twee bronnen geven wel een bandbreedte. Notaris.nl noemt een startbedrag: De kosten voor een testament beginnen gemiddeld rond de 650 euro inclusief btw. De Consumentenbond geeft twee situaties: 250 tot 650 euro voor één persoon zonder kinderen, en 450 tot ruim 1.000 euro voor een stel met gezamenlijke kinderen. Beide bedragen zijn op 31 augustus 2026 gecontroleerd. Hoe meer maatwerk je vraagt, hoe hoger de prijs.

Zet dat bedrag naast de uitvaart zelf, want dat is een andere orde van grootte. DELA komt op de eigen kostenpagina uit op gemiddeld 9.500 euro, opgebouwd uit de eigen tarieven (dela.nl, geraadpleegd 31 augustus 2026). Dat is een pakketprijs van één verzekeraar en geen marktbrede meting. De volledige opbouw per kostenpost staat in onze gids over de kosten van een uitvaart.

Het proces zelf beschrijft notaris.nl in stappen. Je maakt een afspraak, bespreekt je situatie en je wensen, en de notaris vertaalt die in juridische bepalingen. Daarna krijg je een voorlopige versie thuisgestuurd. Bij een tweede afspraak passeert de akte en zetten jullie allebei een handtekening. De notaris schrijft het testament vervolgens in bij het Centraal Testamentenregister, en jij krijgt een kopie mee. Het origineel blijft bij de notaris.

Hoe lang dat traject duurt, hangt af van hoe snel je reageert op het concept en van de agenda van het kantoor. Na ondertekening is je testament geldig. Notaris.nl: Een testament is geldig totdat u een nieuw testament maakt en daarbij het oude herroept.

Praktische tip: de Consumentenbond schrijft dat je vaak korting krijgt als je meerdere aktes tegelijk laat passeren, bijvoorbeeld een testament en een levenstestament, omdat de notaris werkzaamheden kan combineren. De akte heeft bij elk kantoor dezelfde rechtskracht.

Veelgemaakte fouten bij het opstellen van een testament

Een notaris begeleidt je door het proces, maar er zijn een paar dingen waar mensen regelmatig tegenaan lopen.

De eerste is het testament opstellen en het daarna in een la leggen. Je leven verandert: je trouwt, je scheidt, je krijgt kinderen, je koopt een huis, je verhuist. Al die gebeurtenissen kunnen invloed hebben op je testament. Notaris.nl noemt een interval: Het is verstandig om eens in de vijf jaar uw testament opnieuw te bekijken en zo nodig aan te passen aan uw situatie.

Een tweede valkuil is onduidelijke formuleringen. Mijn spullen gaan naar mijn familie klinkt helder, maar juridisch is dat een ramp. Wie is je familie? En welke spullen precies? Hoe specifieker je bent, hoe kleiner de kans op onduidelijkheid of ruzie achteraf.

Verder vergeten veel mensen om hun nabestaanden te informeren. Je hoeft de inhoud niet te delen, maar het helpt als je partner, je kinderen of je executeur weten dát er een testament is. Waar het ligt kunnen zij na je overlijden via het Centraal Testamentenregister achterhalen.

Tot slot bestaat er verwarring over wat je zelf mag schrijven. Een volledig testament komt niet zonder notaris tot stand: het is een notariële akte, of een onderhandse akte die je bij een notaris in bewaring geeft (artikelen 4:94 en 4:95 BW). Voor kleren, lijfstoebehoren, bepaalde lijfsieraden, bepaalde inboedel en bepaalde boeken bestaat wel een vormvrije uitzondering, het codicil van artikel 4:97 BW. Een briefje op de keukentafel over je spaargeld of je huis heeft geen werking.

Praktische tip: zet een herinnering in je agenda om je testament eens in de vijf jaar door te nemen, of eerder bij een grote verandering in je situatie.

Testament en je uitvaartwensen: hoe hangen ze samen?

Een testament en je uitvaartwensen zijn twee verschillende dingen, maar ze worden vaak in één adem genoemd. Je kunt je uitvaartwensen technisch gezien in een testament opnemen, maar dat werkt niet altijd goed. Een testament wordt soms pas dagen na het overlijden geopend, terwijl de uitvaart meestal binnen een week plaatsvindt. Hoe een uitvaartverzekering en een testament elkaar aanvullen, lees je in een apart artikel.

Uitvaartwensen leg je daarom meestal apart vast, bijvoorbeeld in een wilsbeschikking of een uitvaartplan. Daarin geef je aan of je begraven of gecremeerd wilt worden, welke muziek je wilt en wie er mag spreken. Bewaar dat document op een plek die je nabestaanden kennen. Met de checklist om je eigen uitvaart voor te bereiden loop je alle punten na.

Wat wel goed in een testament past, is de financiële kant van de uitvaart. Denk aan wie de kosten draagt, of er een uitvaartverzekering is en hoe het restant van je nalatenschap wordt verdeeld na aftrek van de uitvaartkosten.

Heb je nog geen uitvaartverzekering, dan is dat een aparte afweging naast je testament. Zo'n verzekering dekt een deel van de kosten. Waar het op aankomt bij het kiezen staat stap voor stap in onze gids over het kiezen van een uitvaartverzekering.

Praktische tip: leg je uitvaartwensen vast in een apart document en vertel je nabestaanden waar ze dat kunnen vinden. Zo weten ze wat je wilt, ook als het testament nog niet is geopend.

Tot slot

Een testament opstellen is niet iets waar je enthousiast van wordt, maar het neemt onzekerheid weg bij je nabestaanden en het legt vast wat jij wilt. Begin met een lijstje van wat je wilt regelen, maak een afspraak bij een notaris en neem het daarna eens in de vijf jaar door.

Dit is informatie en geen persoonlijk advies. Twijfel je over je eigen situatie, leg die dan voor aan een notaris of aan de Belastingdienst.

Wil je ook nadenken over het financieel afdekken van je uitvaart? Bekijk het overzicht van uitvaartverzekeraars met de dekkingen en premies per aanbieder.