Levenstestament

Stel je voor: je raakt betrokken bij een ongeluk of je wordt plotseling ernstig ziek. Je kunt even niet meer zelf beslissingen nemen over je geld, je huis of je medische behandeling. Wie neemt dat dan over? En nog belangrijker: weet diegene wat jij zou willen?

Een levenstestament zorgt ervoor dat jouw wensen vastliggen, ook als je ze zelf niet meer kunt uitspreken. Toch heeft een groot deel van de Nederlanders er nog geen. Vaak omdat het onderwerp ongemakkelijk voelt, of simpelweg omdat mensen niet weten waar ze moeten beginnen.

In deze gids lees je precies wat een levenstestament is, waarom het zo belangrijk is, wat erin staat en hoe je het stap voor stap regelt. Geen ingewikkelde juridische taal, gewoon heldere informatie die je direct kunt gebruiken.

Wat is een levenstestament precies?

Een levenstestament is een notarieel document waarin je vastlegt wie namens jou mag handelen als je dat zelf (tijdelijk) niet meer kunt. Denk aan situaties zoals dementie, een coma, een ernstig ongeluk of een psychische aandoening waardoor je wilsonbekwaam wordt. Dat laatste betekent dat je niet meer in staat bent om zelf weloverwogen beslissingen te nemen.

Het grote verschil met een gewoon testament is het moment waarop het van kracht is. Een regulier testament gaat pas in na je overlijden. Een levenstestament werkt juist tijdens je leven, op het moment dat je zelf niet meer kunt beslissen.

Zonder levenstestament moet je partner, kind of ander familielid naar de kantonrechter om bewindvoering of mentorschap aan te vragen. Dat kost tijd, geld en energie, precies op een moment waarop je naasten al genoeg aan hun hoofd hebben. Bovendien beslist de rechter dan wie er mag handelen, en dat is niet altijd de persoon die jij zou kiezen.

Praktische tip: Een levenstestament is niet alleen iets voor ouderen. Iedereen boven de achttien kan wilsonbekwaam raken door een ongeluk of ziekte. Hoe eerder je het regelt, hoe minder zorgen voor later.

Wat staat er in een levenstestament?

Een levenstestament bestaat doorgaans uit twee hoofdonderdelen: een financieel gedeelte en een medisch gedeelte. Je kunt ervoor kiezen om beide delen op te nemen, of slechts een van de twee.

Het financiële gedeelte

Hierin wijs je een gevolmachtigde aan. Dat is de persoon die jouw financiële zaken mag regelen als je dat zelf niet meer kunt. Denk aan het betalen van rekeningen, het beheren van je bankrekeningen, het regelen van belastingaangiftes, en als dat nodig is, het verkopen van je woning. Je kunt precies aangeven hoe ver die volmacht reikt. Mag je gevolmachtigde alles beslissen, of alleen specifieke dingen?

Het medische gedeelte

In dit deel leg je vast wie medische beslissingen voor je mag nemen. Dat kan dezelfde persoon zijn als je financieel gevolmachtigde, maar dat hoeft niet. Je kunt hier ook aangeven of je wel of geen reanimatie wilt, hoe je denkt over euthanasie, en wat je wensen zijn rondom orgaandonatie. Dit gedeelte wordt soms ook een "behandelverbod" of "euthanasieverklaring" genoemd wanneer het specifiek over die onderwerpen gaat.

Aanvullende wensen

Daarnaast kun je in een levenstestament nog andere zaken vastleggen. Bijvoorbeeld wie er voor je huisdieren zorgt, hoe je bedrijf moet worden voortgezet, of welke rol je gevolmachtigde heeft bij het opvoeden van je minderjarige kinderen in combinatie met een voogdijregeling.

Praktische tip: Maak een lijstje van al je bankrekeningen, verzekeringen, abonnementen en inloggegevens. Bewaar dit op een veilige plek en laat je gevolmachtigde weten waar het ligt. Zo kan diegene snel handelen wanneer dat nodig is.

Waarom is een levenstestament zo belangrijk?

De belangrijkste reden is eigenlijk heel simpel: je houdt de regie. Jij bepaalt wie er voor je mag spreken en wat diegene wel en niet mag doen. Zonder levenstestament kan er van alles misgaan.

Een veelvoorkomend voorbeeld: een partner die geen toegang heeft tot de gezamenlijke bankrekening omdat de bank de rekening blokkeert na een melding van wilsonbekwaamheid. Of kinderen die het onderling oneens zijn over de medische behandeling van hun ouder. Dat soort situaties zorgt voor enorme stress en soms zelfs familieruzies, juist op de momenten dat je elkaar het hardste nodig hebt.

Met een levenstestament voorkom je dit soort situaties. Je naasten weten precies wat je wilt en wie de beslissingen neemt. Dat geeft rust, niet alleen voor jou, maar ook voor de mensen om je heen.

Daar komt bij dat het aanvragen van bewindvoering via de kantonrechter maanden kan duren. In die tussentijd liggen je financiële zaken stil. Rekeningen worden niet betaald, de hypotheek loopt door, en niemand kan ingrijpen. Een levenstestament voorkomt die patstelling.

Praktische tip: Bespreek je levenstestament met de mensen die erin genoemd worden. Het heeft weinig zin als je gevolmachtigde niet weet dat hij of zij die rol heeft, of niet weet waar het document ligt.

Hoe regel je een levenstestament?

Het opstellen van een levenstestament doe je bij de notaris. Dat is verplicht: alleen een notarieel vastgelegd levenstestament is rechtsgeldig. Je kunt het niet zelf thuis opstellen en ondertekenen.

Stap 1: Denk na over je wensen

Voordat je naar de notaris gaat, is het slim om alvast na te denken over een paar belangrijke vragen. Wie wil je als gevolmachtigde voor je financiële zaken? Wie mag medische beslissingen nemen? Wat zijn je wensen rondom het levenseinde? Wil je een of twee gevolmachtigden? En wil je misschien ook een reserve-gevolmachtigde aanwijzen, voor het geval je eerste keuze zelf niet meer in staat is?

Stap 2: Maak een afspraak bij de notaris

De notaris bespreekt je wensen en legt alles juridisch correct vast. Een goed gesprek duurt meestal tussen de 30 en 60 minuten. De notaris kan je ook wijzen op zaken waar je zelf misschien niet aan hebt gedacht.

Stap 3: Ondertekening en registratie

Na het opstellen onderteken je het levenstestament bij de notaris. Het document wordt vervolgens geregistreerd in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Hierdoor kunnen artsen, banken en andere betrokkenen controleren of er een levenstestament bestaat.

Stap 4: Informeer je naasten

Laat je gevolmachtigde(n) weten dat het levenstestament er is en waar het origineel wordt bewaard. De notaris bewaart altijd een exemplaar, maar het is handig als je gevolmachtigde ook een kopie heeft.

Praktische tip: Vraag bij het maken van de afspraak of de notaris een standaard vragenlijst heeft die je vooraf kunt invullen. Veel notariskantoren bieden dit aan, en het maakt het gesprek een stuk efficiënter.

Wat kost een levenstestament?

De kosten voor een levenstestament variëren per notaris. Over het algemeen kun je rekenen op een bedrag tussen de 300 en 800 euro, afhankelijk van hoe uitgebreid het document is. Een levenstestament met alleen een financieel deel is goedkoper dan een document waarin zowel financiële als medische zaken en aanvullende wensen worden opgenomen.

Sommige notarissen bieden een pakketprijs aan als je tegelijkertijd ook andere documenten laat opstellen, zoals een gewoon testament of samenlevingscontract. Het loont om bij meerdere notariskantoren een offerte op te vragen, want de prijsverschillen kunnen aanzienlijk zijn.

Wat veel mensen zich niet realiseren: de kosten van een levenstestament vallen in het niet bij de kosten van een bewindvoeringsprocedure via de kantonrechter. Die procedure kost al snel meer dan duizend euro, plus jaarlijkse kosten voor de bewindvoerder. Vanuit dat perspectief is een levenstestament eigenlijk een relatief kleine investering.

Praktische tip: Vraag je notaris of je het levenstestament kunt combineren met het opstellen of herzien van je gewone testament. Dat scheelt vaak een apart consult en drukt de totale kosten.

Conclusie: regel het nu, dan is het geregeld

Een levenstestament is een van die dingen waarvan je hoopt dat het nooit nodig is, maar ontzettend blij mee bent als het er wel toe doet. Het geeft je de zekerheid dat jouw wensen worden gevolgd en dat je naasten niet voor onmogelijke keuzes komen te staan.

Het regelen ervan kost een middag en een bezoek aan de notaris. Dat is een kleine moeite voor de gemoedsrust die het oplevert, zowel voor jezelf als voor de mensen die je het meest dierbaar zijn.

Begin vandaag met nadenken over je wensen. Schrijf op wie je als gevolmachtigde zou willen, wat je financiële en medische wensen zijn, en maak een afspraak bij de notaris. En nu je toch bezig bent met het regelen van belangrijke zaken: heb je al nagedacht over je uitvaartwensen? Vergelijk hier een uitvaartverzekering en zorg dat ook dat goed geregeld is.