As verstrooien: wat mag waar volgens de wet?

Je hebt de asbus thuis staan en je weet waar je hem wilt uitstrooien. Mag dat daar? Op veel plekken lees je dat verstrooien alleen op een strooiveld of op zee mag. Dat klopt niet, en het misverstand komt uit de wet zelf: die regel geldt wel voor het crematorium, maar niet voor jou.

De wet beperkt het crematorium, niet jou

De Wet op de lijkbezorging noemt drie manieren waarop as verstrooid wordt. Het crematorium doet het, een nabestaande die de zorg voor de asbus heeft doet het, of het gebeurt bij het ruimen van een bijgezette asbus (artikel 66a, tweede lid).

Daarna volgt de zin waar het misverstand uit voortkomt. Verstrooien door of in opdracht van het crematorium, of van de houder van een plaats van bijzetting, is alleen toegestaan op een terrein dat permanent voor asverstrooiing bestemd is, of in open zee (artikel 66a, derde lid). Voor zo'n terrein moet de gemeente een vergunning hebben afgegeven (artikel 66b).

Die beperking staat in het derde lid en gaat alleen over het crematorium. Draag jij als nabestaande zelf de zorg voor de asbus, dan val je onder het tweede lid, en daar noemt de wet geen enkele plaats. De Wet op de lijkbezorging zegt dus niet waar jij mag verstrooien.

Dat betekent niet dat alles mag. Het verbod komt alleen ergens anders vandaan, en dat staat verderop.

Wat er in de eerste maand gebeurt

Na de crematie bergt het crematorium de as in een of meer asbussen. Zo'n bus wordt gesloten en voorzien van de naam en de voorletters van de overledene en een registratienummer (artikel 58). Het Besluit op de lijkbezorging stelt daarbij één eis aan de crematie zelf: die gebeurt zo dat vermenging of verwisseling van de as met die van anderen niet mogelijk is (artikel 9).

Daarna wacht het crematorium minimaal een maand (artikel 59, eerste lid). Die termijn is een bedenktermijn: in die periode kan er nog onderzoek volgen. In bijzondere gevallen kan de officier van justitie ontheffing van die maand geven.

Pas na die maand kan de as vier kanten op (artikel 59, tweede lid): de bus wordt bijgezet, de as wordt verstrooid, de bus gaat mee met de nabestaande die de opdracht tot de crematie gaf, of de bus gaat naar het buitenland. Wil je de as zelf verstrooien, dan loopt dat dus via die derde route.

Hoe een crematie zonder plechtigheid verloopt en wat daarbij komt kijken, staat in ons artikel over de crematie zonder plechtigheid.

Waar je zelf mag verstrooien

Twee dingen bepalen het wel, en allebei staan ze buiten de Wet op de lijkbezorging.

De eigenaar of beheerder van de grond. Op particulier terrein, in een natuurgebied of op een landgoed vraag je toestemming aan wie het beheert. Dat is geen formaliteit: zonder toestemming betreed je andermans grond voor iets waar die ander geen weet van heeft.

De gemeente. Vrijwel elke gemeente heeft hierover een bepaling in de algemene plaatselijke verordening. Op lokaleregelgeving.overheid.nl noemen 5.628 regelingen asverstrooiing, dus het is de regel en niet de uitzondering.

Die bepaling ziet er bijna overal hetzelfde uit. Ze gaat over incidentele asverstrooiing, en dat is in die verordeningen het verstrooien op een door de overledene of de nabestaanden gewenste plek buiten een permanent daartoe bestemd terrein. Precies de situatie waar het hier om gaat.

Wat er dan verboden is, is beperkt: verstrooien op verharde delen van de weg en op gemeentelijke begraafplaatsen en crematoriumterreinen. Het college kan daarnaast andere plaatsen voor een bepaalde termijn verbieden, en kan op verzoek van de nabestaande die de zorg voor de asbus heeft ontheffing verlenen. Er geldt nog een open norm: verstrooien mag niet als het hinder of overlast voor anderen oplevert.

Op het strand of in een bos is het dus meestal een kwestie van toestemming vragen. Op de stoep is het verboden. En een druk strand op een zomermiddag is iets anders dan datzelfde strand in november.

Kijk de verordening van je eigen gemeente na voordat je een plek vastlegt, want de uitzonderingen verschillen. Dit artikel beschrijft de hoofdlijn en is geen juridisch advies over jouw situatie.

En op zee? Voor het crematorium staat het er expliciet: open zee is naast een aangewezen terrein de enige toegestane plek (artikel 66a, derde lid). Dat is de reden dat crematoria en rederijen zeeverstrooiingen aanbieden.

Voor jou als nabestaande zegt de Wet op de lijkbezorging er niets over, net als bij land. Wel geldt dat je op het water te maken krijgt met de partij die het schip vaart en met de beheerder van het water. Vaar je mee met een georganiseerde tocht, dan regelt die partij het. Ga je zelf, vraag dan vooraf na wat daar is toegestaan.

Meenemen, bewaren of in een sieraad

Een deel van de as kan op verzoek van een nabestaande op een andere manier worden geborgen en aan die nabestaande worden meegegeven (artikel 58, derde lid). Dat is de wettelijke basis onder een assieraad of een kleine gedenkurn. Het gaat om een deel van de as; de rest houdt zijn eigen bestemming.

Wil je de asbus bijzetten in plaats van verstrooien, dan kan dat op drie plaatsen (artikel 62): in een daarvoor bestemd gedeelte van het crematorium, in of op een graf of op een aparte plek op een begraafplaats, of in een bewaarplaats buiten een crematorium of begraafplaats. Voor die laatste moet de gemeente een vergunning hebben gegeven (artikel 64).

Bijzetten in of op een particulier graf kan alleen met toestemming van de rechthebbende op dat graf. Wat het verschil is tussen een particulier en een algemeen graf, staat in ons artikel daarover.

Twee dingen zijn goed om nu al te weten. Een bijgezette asbus mag binnen tien jaar niet worden geruimd zonder toestemming van de rechthebbende op de plek waar hij staat, en ruimen gebeurt door de as te verstrooien (artikel 66). Hoe ruimen in de praktijk verloopt, beschrijven we bij het ruimen van een graf en je rechten daarbij.

As die uit het buitenland komt

Is iemand in het buitenland gecremeerd en komt de as naar Nederland, dan geldt een eigen regel (artikel 60). Die as wordt zo nodig, in opdracht van een nabestaande, geborgen in een of meer asbussen, en dat bergen gebeurt door de houder van een crematorium. De eisen aan de bus en de mogelijkheid om een deel apart te houden gelden daarbij net zo.

Het verschil zit in wie de bewaartermijn draagt. Bij een crematie in Nederland is dat het crematorium. Bij as uit het buitenland draagt de nabestaande zelf de zorg voor de asbus, en bewaart die de as minimaal een maand na de invoer. Ook daarvoor kan de officier van justitie ontheffing geven.

Waar de as terecht is gekomen, is terug te vinden

Dit weten de meeste mensen niet, en het is nuttig als je jaren later zoekt waar de as van een familielid is gebleven.

Het crematorium houdt een register bij. Daarin staan de naam en voornamen van de overledene, de geboorte- en overlijdensgegevens, het registratienummer van de asbus, de bestemming die aan de as is gegeven, de naam en het adres van de persoon die die bestemming heeft aangegeven, en de plaats van bestemming (Besluit op de lijkbezorging, artikel 10, eerste lid). Is de bus meegegeven, dan staat ook genoteerd aan wie.

Voor bijgezette asbussen is er een tweede register, bij de plaats van bijzetting. Daarin staan onder meer het registratienummer, het crematorium waar de crematie plaatsvond en de plaats van bijzetting (artikel 10, tweede lid). Dat register is volgens de Wet op de lijkbezorging openbaar (artikel 65, tweede lid).

Eén ding dat daarbij opvalt: verstrooien zelf komt in het hele Besluit op de lijkbezorging niet voor. De wet laat in artikel 61 de ruimte om er nadere regels over te stellen, maar voor verstrooien is die ruimte niet gebruikt. Alle landelijke regels over verstrooien staan dus in de wet zelf, in de artikelen 66a en 66b.

Wat het kost

Hier houdt het op. Wat een crematorium rekent voor verstrooien op het eigen strooiveld, of voor een urn, staat op de prijslijst van dat crematorium. Landelijke cijfers daarover bestaan niet: de Landelijke Vereniging van Crematoria publiceert geen tarieven en het CBS meet alleen prijsverandering, geen prijzen.

Verstrooi je zelf op een plek die je zelf kiest, dan zijn er geen kosten aan verbonden. Dat is meteen het verschil met bijzetten, want daar komen een plek en meestal een monument bij, en vaak rechten die na verloop van tijd verlengd moeten worden. Wat die keuze betekent voor de rest van de uitvaart, staat in onze gids over de kosten van een uitvaart.

Tot slot

De korte versie: het crematorium is gebonden aan een aangewezen terrein of open zee, jij niet. Wat jou beperkt is de toestemming van de grondeigenaar en de verordening van je gemeente, en die verbiedt in de praktijk weinig meer dan de verharde weg en de begraafplaats zelf.

Wil je weten welke andere keuzes er bij een duurzaam afscheid spelen, van natuurbegraven tot de kist, dan loopt onze gids over duurzaam afscheid ze langs.