Checklist digitale nalatenschap

De gemiddelde Nederlander heeft meer dan vijftig online accounts. Denk niet alleen aan de voor de hand liggende (e-mail, social media, internetbankieren), maar ook aan webshops, streamingdiensten, cloudopslag, nieuwssites, gameplatforms, datingapps en forumaccounts. Maak een compleet overzicht en deel het op in categorieën: communicatie, financieel, social media, abonnementen, opslag en overig. Dit overzicht is de basis voor alle stappen die hierna komen.

Een wachtwoordmanager slaat al je wachtwoorden versleuteld op achter één hoofdwachtwoord. Dat scheelt je nabestaanden een enorme puzzel. De meeste wachtwoordmanagers (zoals Bitwarden, 1Password of KeePass) bieden een noodtoegangsfunctie: je wijst iemand aan die na een instelbare periode van inactiviteit toegang krijgt. Zo hoef je niet al je losse wachtwoorden te delen, maar alleen het hoofdwachtwoord op een veilige plek te bewaren.

De grote platforms bieden inmiddels de mogelijkheid om vooraf iemand aan te wijzen die na je overlijden toegang krijgt tot je account. Bij Apple heet dit "Digital Legacy" (te vinden via Instellingen, je naam, Wachtwoord en beveiliging, Digitaal nalatenschap). Bij Google stel je de "Inactiviteitsbeheerder" in, waarmee je bepaalt wat er met je data gebeurt na een periode van inactiviteit. Bij Facebook kun je een "Herdenkingscontact" aanwijzen die je profiel beheert of laat verwijderen. Dit kost je een paar minuten per platform, maar bespaart je nabestaanden enorm veel gedoe.

Wil je dat je Facebook- of Instagram-profiel een herdenkingspagina wordt, of moet het verwijderd worden? Wat met je LinkedIn, X of TikTok? Als je hier niets over vastlegt, moeten je nabestaanden per platform zelf uitzoeken wat de opties zijn en beslissingen nemen over iets dat heel persoonlijk is. Leg per account vast of het bewaard, gememorialiseerd of verwijderd moet worden.

Je smartphone is vaak de sleutel tot alles: tweestapsverificatie, authenticator-apps, bankieren, wachtwoordmanager. Als je nabestaanden niet bij je telefoon kunnen, komen ze ook niet bij de rest. Zorg dat minstens één vertrouwd persoon je pincode of ontgrendelcode kent. Hetzelfde geldt voor je laptop of desktop. Bewaar deze codes op dezelfde plek als je hoofdwachtwoord van de wachtwoordmanager, bijvoorbeeld in een verzegelde envelop.

Jaren aan familiefoto's, video's en documenten kunnen voor altijd verloren gaan als niemand weet waar ze staan of hoe erbij te komen. Staan je foto's in iCloud, Google Foto's of Dropbox? Heb je belangrijke documenten op een externe harde schijf? Noteer per opslaglocatie wat erin staat en hoe je erbij komt. Als je het erfeniscontact bij Apple of Google hebt ingesteld (zie item 03), is dat al een groot deel van de oplossing.

Cryptovaluta, online beleggingsrekeningen en digitale wallets kunnen flinke waarde vertegenwoordigen, maar zonder de juiste toegangsgegevens zijn ze voor je nabestaanden letterlijk waardeloos. Zeker bij crypto is dit cruciaal: als niemand je seedphrase of privésleutel kent, is het geld definitief onbereikbaar. Leg vast welke wallets en exchanges je gebruikt, waar de toegangssleutels zijn opgeslagen, en hoe je nabestaanden erbij kunnen. Bewaar seedphrases nooit in je testament (dat is na overlijden een openbaar document) maar in een aparte, beveiligde omgeving.

Netflix, Spotify, Amazon Prime, Adobe, een VPN, kranten, apps met maandelijkse betaling: na een overlijden lopen deze gewoon door totdat iemand ze opzegt. Dat kost niet alleen geld, maar je nabestaanden moeten ook nog uitzoeken wélke abonnementen er eigenlijk allemaal lopen. Maak een overzicht van al je betaalde diensten, inclusief de manier waarop ze betaald worden (creditcard, iDEAL, automatische incasso). Dat scheelt je nabestaanden een hoop speurwerk op bankafschriften.

Na een overlijden wordt je DigiD niet direct opgeheven, maar er kan geen nieuwe activeringscode meer worden aangevraagd. Je nabestaanden kunnen je bestaande DigiD nog tot een jaar na overlijden gebruiken om lopende overheidszaken af te ronden, maar daarna vervalt de toegang. Voor belastingzaken kunnen nabestaanden een nabestaandenmachtiging aanvragen bij de Belastingdienst (via machtigen.digid.nl), waarmee ze met hun eigen DigiD in jouw omgeving kunnen inloggen. Zorg dat je nabestaanden hiervan op de hoogte zijn.

Een digitale executeur is de persoon die na je overlijden je digitale nalatenschap afhandelt: accounts sluiten, data veiligstellen, abonnementen opzeggen. Dit kan dezelfde persoon zijn als je "gewone" executeur, maar dat hoeft niet. Kies iemand die digitaal vaardig is en die je volledig vertrouwt. Je kunt deze persoon benoemen in je testament, en daarin vastleggen dat de executeur ook verantwoordelijk is voor je digitale bezittingen.

Leg per account of categorie vast wat er mee moet gebeuren: bewaren, overdragen, verwijderen of archiveren. Dit instructiedocument is een aanvulling op je testament, geen vervanging. Bewaar het apart van je testament, want een notarieel testament is na overlijden een openbaar document. Wachtwoorden, seedphrases en persoonlijke instructies horen daar niet in thuis. Verwijs in je testament wel naar de locatie van dit document, zodat je executeur weet waar het te vinden is.

Het heeft weinig zin om alles netjes vast te leggen als niemand weet waar het ligt. Bewaar je overzicht, instructiedocument en wachtwoordmanager-gegevens op één centrale, veilige plek: een digitale kluis, een fysieke kluis of een verzegelde envelop bij de notaris. En het allerbelangrijkste: vertel minstens één vertrouwd persoon dat je dit geregeld hebt en waar alles te vinden is. Zonder die stap is al het voorwerk voor niets.