Levenstestament

Stel je voor: je raakt betrokken bij een ongeluk of je wordt plotseling ernstig ziek. Je kunt even niet meer zelf beslissingen nemen over je geld, je huis of je medische behandeling. Wie neemt dat dan over? En nog belangrijker: weet diegene wat jij zou willen?

Een levenstestament zorgt ervoor dat jouw wensen vastliggen, ook als je ze zelf niet meer kunt uitspreken. Het bestaat sinds 2010, en volgens de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie stijgt sindsdien elk jaar het aantal mensen dat er een laat opstellen (KNB, september 2025). Hoeveel Nederlanders er een hebben, is niet openbaar: het Centraal Levenstestamentenregister publiceert geen aantallen.

Hieronder staat wat een levenstestament is, wat erin staat, hoe je het regelt en wat het kost. Bij elk bedrag en elke regel staat waar het vandaan komt.

Wat is een levenstestament precies?

In een levenstestament leg je vast wie namens jou mag handelen als je dat zelf niet meer kunt. Denk aan dementie, een coma, een ernstig ongeluk of een psychische aandoening waardoor je wilsonbekwaam wordt. Dat laatste betekent dat je niet meer in staat bent om zelf weloverwogen beslissingen te nemen.

Juridisch gaat het om een volmacht. Artikel 3:60 van het Burgerlijk Wetboek omschrijft dat zo: Volmacht is de bevoegdheid die een volmachtgever verleent aan een ander, de gevolmachtigde, om in zijn naam rechtshandelingen te verrichten.

Een levenstestament bundelt meerdere volmachten in één document: financieel, medisch en persoonlijk (notaris.nl, geraadpleegd 19 augustus 2026).

Het grote verschil met een gewoon testament is het moment waarop het werkt. Een gewoon testament gaat pas in na je overlijden. Een levenstestament werkt tijdens je leven, en het geldt tot het moment van overlijden. Wat je in een gewoon testament kunt vastleggen, staat in onze gids over het opstellen van een testament.

Is er geen levenstestament of notariële volmacht en raak je wilsonbekwaam, dan komt de kantonrechter in beeld. Artikel 1:431 van het Burgerlijk Wetboek geeft de kantonrechter de bevoegdheid een bewind in te stellen. Dat kan over de goederen van iemand die tijdelijk of duurzaam niet in staat is ten volle zijn vermogensrechtelijke belangen behoorlijk waar te nemen. Artikel 1:450 doet hetzelfde voor mentorschap, dat gaat over belangen van niet-vermogensrechtelijke aard.

Wie er dan wordt benoemd, bepaal je niet meer zelf. Notaris.nl schrijft het zo: Wie dat wordt, is afhankelijk van wat de rechter nodig vindt. Daar heb je zelf geen invloed meer op.

Een levenstestament is niet alleen iets voor ouderen. Iedereen boven de achttien kan wilsonbekwaam raken door een ongeluk of ziekte.

Wat staat er in een levenstestament?

Een levenstestament bestaat doorgaans uit twee hoofdonderdelen: een financieel gedeelte en een medisch gedeelte. Je kunt ervoor kiezen om beide delen op te nemen, of slechts een van de twee.

Het financiële gedeelte

Hierin wijs je een gevolmachtigde aan. Dat is de persoon die jouw financiële zaken mag regelen als je dat zelf niet meer kunt. Denk aan het betalen van rekeningen, het beheren van je bankrekeningen en het regelen van belastingaangiftes. Je kunt precies aangeven hoe ver die volmacht reikt.

In de praktijk vraagt niet elke partij hetzelfde. De Consumentenbond formuleert het zo: Banken en officiële instanties accepteren voor financiële zaken alleen een levenstestament (volmacht) van de notaris. Voor persoonlijke zaken kun je ook zelf een verklaring maken (consumentenbond.nl, bijgewerkt 14 juli 2026).

Het medische gedeelte

In dit deel leg je vast wie medische beslissingen voor je mag nemen. Dat kan dezelfde persoon zijn als je financieel gevolmachtigde, maar dat hoeft niet. Je kunt hier ook aangeven of je wel of geen reanimatie wilt, hoe je denkt over euthanasie, en wat je wensen zijn rondom orgaandonatie. Dit gedeelte wordt soms ook een behandelverbod of euthanasieverklaring genoemd wanneer het specifiek over die onderwerpen gaat.

Let wel: wat je hier over orgaandonatie opschrijft komt niet in de plaats van je donorregistratie in het Donorregister.

Aanvullende wensen

Daarnaast kun je in een levenstestament andere zaken vastleggen. Bijvoorbeeld wie er voor je huisdieren zorgt, hoe je bedrijf moet worden voortgezet, of welke rol je gevolmachtigde heeft bij het opvoeden van je minderjarige kinderen in combinatie met een voogdijregeling. Denk ook aan je online leven: op onze pagina over je digitale nalatenschap zie je welke accounts en bestanden je alvast in kaart kunt brengen.

Praktische tip. Zet je bankrekeningen, verzekeringen en abonnementen op een lijst en leg die ergens waar je gevolmachtigde hem kan vinden. Zonder dat overzicht weet diegene wel dat hij mag handelen, maar niet waar hij moet beginnen.

Waarom is een levenstestament zo belangrijk?

De kern is dat je zelf bepaalt wie er voor je mag spreken en wat diegene wel en niet mag doen. Zonder levenstestament ligt die keuze bij de kantonrechter.

Een veelvoorkomend voorbeeld: een partner die geen toegang heeft tot de gezamenlijke bankrekening omdat de bank de rekening blokkeert na een melding van wilsonbekwaamheid. Of kinderen die het onderling oneens zijn over de medische behandeling van hun ouder.

Getrouwd zijn is geen oplossing, en dat volgt uit de wet zelf. Volgens artikel 1:97 van het Burgerlijk Wetboek staat een goed dat op naam van een echtgenoot staat onder het bestuur van die echtgenoot. Artikel 1:90 zegt hetzelfde over de eigen goederen van een echtgenoot.

Notaris.nl vat het gevolg samen: Ook als je getrouwd bent en je partner wilsbekwaam is, zal de rechter een bewindvoerder benoemen. Dat kan de partner zijn, maar dat hoeft niet altijd.

Wat bewind praktisch betekent, staat ook op notaris.nl. Je mag dan niet meer zelf bepalen wat je met je vermogen doet. Voor uitgaven boven de 2.000 euro en voor verkoop of schenking is jouw toestemming nodig. Kun je die niet meer geven, dan is een machtiging van de kantonrechter nodig, ook als je partner de bewindvoerder is. De bewindvoerder legt jaarlijks verantwoording af aan de rechter.

Wat er verder bij het regelen van een nalatenschap komt kijken, staat in onze gids over het regelen van je nalatenschap.

Hoe regel je een levenstestament?

De wet stelt geen vormvereiste aan een volmacht. Artikel 3:61 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek zegt: Een volmacht kan uitdrukkelijk of stilzwijgend worden verleend. Je kunt een levenstestament dus ook zelf schrijven. Dat heet een onderhandse akte.

Notaris.nl noemt daar drie risico's bij. De bank hoeft zo'n onderhandse akte niet te erkennen. Er kan discussie ontstaan over je geestelijke toestand op het moment van ondertekenen. En over de vraag of je vrijwillig hebt getekend.

Bij een notariële akte controleert de notaris op dat moment of je wilsbekwaam bent. Voor bankzaken en officiële instanties is een notariële volmacht in de praktijk nodig, zoals hierboven staat.

Stap 1: Denk na over je wensen

Voordat je naar de notaris gaat, komen deze vragen aan de orde. Wie wil je als gevolmachtigde voor je financiële zaken? Wie mag medische beslissingen nemen? Wat zijn je wensen rondom het levenseinde? Wil je één of twee gevolmachtigden, en een reserve? Je uitvaartwensen horen hier niet bij, want een levenstestament geldt tot het moment van je overlijden; die leg je apart vast met de checklist om je eigen uitvaart voor te bereiden.

Praktische tip. Notaris.nl publiceert een checklist voor het levenstestament die je vooraf kunt invullen (notaris.nl, geraadpleegd 19 augustus 2026). Dat scheelt bedenktijd tijdens het gesprek zelf.

Stap 2: Maak een afspraak bij de notaris

De notaris bespreekt je wensen en legt ze vast. Daarbij beoordeelt hij ook of je wilsbekwaam bent, en dat is volgens notaris.nl een vaste taak bij elke akte.

Stap 3: Ondertekening en registratie

Na het opstellen onderteken je het levenstestament bij de notaris. Daarna kan het worden ingeschreven in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Dat is niet verplicht; het CLTR rekent daarvoor € 5,50 exclusief btw aan de notaris (notaris.nl, geraadpleegd 19 augustus 2026).

Over dat register bestaat een hardnekkig misverstand. Het is gesloten: Uitsluitend (kandidaat-)notarissen kunnen online in het CLTR kijken of iemand een levenstestament heeft. Banken, artsen en familieleden kunnen er dus niet zelf in.

En er staat geen inhoud in: In het CLTR staat wie, wanneer en bij welke notaris een levenstestament heeft opgemaakt. Het CLTR legt niet vast wat er in het levenstestament staat. Wie de inhoud wil weten, moet bij de notaris zijn, en die vertelt het alleen aan direct belanghebbenden. Herroep je je levenstestament later, dan laat je de inschrijving in het CLTR doorhalen.

Stap 4: Informeer je naasten

De notaris bewaart een exemplaar van het levenstestament.

Praktische tip. Vertel de mensen die in je levenstestament staan dat ze erin staan, en waar het ligt. Een gevolmachtigde die niet weet dat hij het is, kan zijn rol niet vervullen op het moment dat het nodig is.

Sinds begin 2026 speelt er iets nieuws bij de banken. Zij mogen op grond van privacywetgeving het volledige document niet in hun dossier bewaren. Daarom hebben ze notarissen gevraagd om standaard een uittreksel te maken waarin alleen de bankzaken staan. Zo'n uittreksel is niet verplicht (Consumentenbond, bijgewerkt 14 juli 2026).

Wat kost een levenstestament?

De kosten voor een levenstestament beginnen bij de notaris rond de € 500; voor een online levenstestament betaal je vanaf ongeveer € 350 (Consumentenbond, bijgewerkt 14 juli 2026). De Consumentenbond zet erbij dat een online versie lastig persoonlijk te maken is.

Wat je uiteindelijk betaalt, hangt af van je wensen en je situatie, en van het kantoor: notariskantoren stellen hun tarieven zelf vast. Een levenstestament met alleen een financieel deel zit aan de onderkant. Komt er een medisch deel en aanvullende wensen bij, dan loopt het bedrag op. Sommige notarissen rekenen minder als je meerdere aktes tegelijk laat passeren, bijvoorbeeld een testament en een levenstestament.

Daar staat tegenover dat bewind via de kantonrechter elk jaar opnieuw geld kost. De jaarbeloningen voor 2026 zijn landelijk vastgesteld en staan op rijksoverheid.nl:

Bron: Rijksoverheid, financiële vergoeding curator, bewindvoerder of mentor, geraadpleegd 19 augustus 2026. Het onderscheid zit niet in familie of beroep, maar in het aantal mensen dat iemand vertegenwoordigt: minder dan drie geldt als familievertegenwoordiger, drie of meer als professionele vertegenwoordiger.

De persoon voor wie de maatregel is ingesteld betaalt die rekening zelf, en die loopt door zolang het bewind duurt. Kan iemand dat niet betalen, dan kan hij volgens de Rijksoverheid in aanmerking komen voor een vergoeding uit de bijzondere bijstand.

Dit staat los van de uitvaart zelf. Het bedrag van ongeveer € 10.000 dat daarover rondgaat, komt uit een analyse die de NOS zelf van CBS-gegevens maakte. De NOS schrijft daarin: In 2017 kostte de gemiddelde uitvaart volgens budgetorganisatie Nibud 7500 euro. (...) Met de prijsstijgingen sinds die tijd is er inmiddels sprake van een gemiddelde prijs van meer dan 10.000 euro (NOS, 23 juli 2025).

Dat Nibud-onderzoek uit 2017 is inmiddels van tafel. Het werd betaald door uitvaartverzekeraar Yarden en door het Nibud offline gehaald nadat Follow the Money vragen stelde over de onderbouwing (Uitvaart.nl, 3 juli 2026). De opbouw staat in onze gids over de kosten van een uitvaart.

Samenvatting

Een levenstestament regelt wie namens jou handelt als je dat zelf niet meer kunt, en het geldt tot je overlijden. De wet stelt er geen vorm voor verplicht, maar voor bankzaken en officiële instanties is een notariële volmacht in de praktijk nodig. Wie er een wil laten opstellen, gaat daarvoor naar een notaris; wat daarbij aan de orde komt staat hierboven.

Is er niets geregeld en raak je wilsonbekwaam, dan benoemt de kantonrechter een bewindvoerder of mentor. Wie dat wordt, bepaal je dan niet meer zelf, en aan die maatregel hangt een jaarlijkse rekening.

Deze gids geeft informatie en geen persoonlijk advies. Voor je eigen situatie is de notaris de partij die er iets over kan zeggen.